شناسایی ۱۲۰ کتیبه فارسی در معرض خطر در بنگلادش

عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با بیان ‌این‌که فتوحات اسلامی و ساخت بناهای مختلف مانند مسجد، خانقاه، مقبره، تکایا و مدارس دینی با معماری اسلامی یکی دیگر از دلایل رونق کتیبه در این دوران است، افزود: نهایتا دلایل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی مانند گسترش عرفان و تصوف اسلامی تاکید بر شناسنامه‌دار کردن بنا با کتیبه‌های بلاغی و اخلاقی برای تبلیغ دین با بهره بردن از متن و یا ترجمۀ آیات، روایات، اذکار و اشعار را نیز می‌توان یادآور کرد.

این پژوهشگر افزود: نکته قابل توجه این‌که با توجه به ارائه نشدن گزارش و مقاله درباره کتیبه‌های فارسی و معماری مشترک در ایران، خوشبختانه تعداد بسیار زیادی کتیبه‌های فارسی یافت شد که برخی از آن‌ها کشف بسیار با ارزشی محسوب می‌شود و می‌تواند زمینه پژوهش‌های بسیاری در حوزه ایرانشناسی در بنگلادش باشد.

او با بیان‌ این‌که مردم بنگلادش خصوصا قشر تحصیل‌کرده، جایگاه مهمی برای فرهنگ و مردم ایران قائل هستند، گفت: همراه با کتیبه‌ها و معماری مشترک، تعداد بسیار زیادی سکه، سند، نسخه به زبان فارسی در بنگلادش وجود دارد که می‌تواند زمینه همکاری‌های مشترک قرار گیرد.

او با اشاره به فعالیت‌های صورت گرفته با هماهنگی رایزنی فرهنگی و درخواست گروه‌های فارسی در این پژوهش، به سخنرانی‌ در دانشگاه‌های چیتاگنگ، راجشاهی و برگزاری کارگاه آموزشی در رایزنی فرهنگی داکا اشاره کرد و گفت: بررسی و مستندنگاری کتیبه‌های موزه ملی، موزه رانگپور، موزه دانشگاه چیتاگونگ و موزه راجشاهی در این پژوهش انجام شد.

رضوان‌فر اظهارکرد: هم‌اکنون هیچ محقق و یا سازمانی به مشخصات فنی و محتوایی کتیبه‌های فارسی در جهان خصوصا بنگلادش، دسترسی ندارد و حتی یک فهرست ساده از این مواد پژوهشی موجود نیست. کتیبه‌ها به دلایل مختلف اقلیمی و حفاظتی در معرض خطر جدی قرار دارند و چه بسا اگر تصویری از آن‌ها تهیه و مشخصات‌شان مستند نشود، مانند بسیاری دیگر نابود شوند و هیچ اثری از آن‌ها به آیندگان نرسد.

شناسایی ۱۲۰ کتیبه فارسی در معرض خطر در بنگلادش

به گزارش ایسنا به نقل از روابط‌عمومی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، مرتضی رضوانفر با بیان این‌که در دوران اسلامی، کتیبه‌های بنایی از لحاظ کیفی و محتوایی به دلایلی از بسامد بسیار بیشتری نسبت به گذشته در کشورهای شبه قاره برخوردارند، به تشریح مهمترین این دلایل پرداخت و گفت: بدون شک قدسی‌ترین هنر اسلامی، خوشنویسی و کتیبه‌نگاری است، نقشی که شمایل‌نگاری، نقاشی و مجسمه‌سازی برای عینیت بخشیدن به کلام الهی در معماری هندویی ایفا می‌کند، همان نقشی است که کتیبه و خوشنویسی در معماری اسلامی ایفا می‌کند؛ زیرا به دلیل کراهت و منع برخی هنرهای تصویری، در برهه‌ای از تاریخ دوران اسلامی، خوشنویسی این نقش را برعهده می‌گیرد و عطف به آن، زمینۀ پیدایش و تنوع خطوط و هنرهای تزئینی پس از اسلام فراهم می‌شود.

مجری طرح شناسایی و مستندنگاری ۱۲۰ کتیبه فارسی در بنگلادش، افزود: شهر داکا و اطراف آن دارای بیشترین کتیبه‌های فارسی مربوط به دوره گورکانیان و بعد از شهر داکا، شهر راجشاهی و روستاهای اطراف آن، همچنین شهر بندری چیتاگونگ و رانگپور دارای بیشترین کتیبه فارسی است.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی از شناسایی و مستندنگاری نزدیک به ۱۲۰ کتیبه فارسی در کشور بنگلادش خبر داد و گفت: این کتیبه‌ها به دلایل مختلف اقلیمی و حفاظتی در معرض خطر جدی قرار دارند.

رضوانفر افزود: بررسی کتیبه‌های مستند شده می‌تواند به روشن شدن برخی موارد تاریک در تاریخ مشترک ایران و بنگلادش نظیر تاریخ و نحوه ورود زبان فارسی و فرهنگ ایرانی به بنگلادش، تحلیل محتوای متون کتیبه‌ها به منظور تأثیر آرا و افکار عرفای ایرانی، نقش زبان فارسی در گسترش اسلام، طبقه‌بندی آثار ادبی، مذهبی، عرفانی، اجتماعی و سیاسی و وزن‌بخشی هر یک از موارد، تحلیل هنری خطوط به کار رفته در کتیبه‌ها و معماری مشترک و گستردگی و پراکندگی آثار و شیوه زمام‌داری حکام مسلمان در مناطق مختلف کمک کند.

انتهای پیام



منبع

رضوانفر همچنین بیان کرد: جدا از میراث‌مادی، تعدادی از مواریث ناملموس مشترک نیز در این کشور احصاء شد که هر یک می‌تواند زمینه تهیه پرونده‌های ثبت مشترک در یونسکو باشد.

او همچنین گفت: ارائه نتایج این پژوهش می‌تواند بخشی از تاریخ بنگلادش را به‌عنوان دومین کشور پرجمعیت جهان اسلام روشن و نقش زبان فارسی، عرفان ایرانی و هنرهای ایرانی در شکل‌گیری تاریخ دوره اسلامی بنگلادش را نمایان کند.

او با اشاره به این‌که برخی از دستاوردهای این طرح می‌تواند به‌عنوان اکتشاف فرهنگی معرفی شود، گفت: با توجه به امضای تفاهم‌نامه میان رایزنی فرهنگی و گروه باستان‌شناسی دانشگاه جهانگیرنگر، تعداد زیادی از دانشجویان در شهرهای خود، محله به محله به جستجوی کتیبه‌های عربی، اردو و فارسی پرداخته بودند؛ لذا آدرس‌های زیادی در اختیار داشتیم و باید اذعان کرد این پروژه یک کار گروهی و حرفه‌ای تلقی می‌شود.